What makes you feel nostalgic?

Some childhood memories are so deeply embedded in the mind that they never fade away. No matter how busy you are with work, when you get a moment to relax and the topic of childhood memories comes up during conversations, those deeply buried memories resurface with great intensity. This happens to everyone. Even after fifty years, those events remain vividly clear. When you visit the places from your past, everything starts coming back to you.

• Last month, on November 25, I stayed in Satara city for nearly fifteen days. I was there as a judge for the preliminary round of the Maharashtra State Drama Competition, organized by the Directorate of Cultural Affairs, Government of Maharashtra.
• Every evening at 7 PM, I would watch the performances of the participating drama teams at the theater, evaluate them, and seal the scorecards in an envelope. Having nurtured a lifelong passion for theater, this work was a pleasure for me. Additionally, my attachment to Satara added a special charm to this visit.
• During my childhood, I spent a few years in Marli, a village in Patan Taluka of Satara district, due to my father’s job. I completed my primary education at the high school there. Since arriving in Satara, I had an irresistible urge to visit Marli again.
• One day, since I had the entire day free, I decided to leave early in the morning and took an ST bus to Marli. The village is nestled in the lap of a mountain, or you could say, the mountain stands as a protective backdrop to the village.
• I reached the village around 10 in the morning. I wasn’t there to meet anyone because I was certain that no one I knew would still be there. I was visiting after almost 49 years. However, I was sure that two things deeply etched in my memory—the school building and the steadfast mountain behind the village—would still be there to greet me.
• My class teacher, D.K. Pawar Sir, had retired, but I managed to contact him over the phone. Apart from that, I soaked in the sight of the school building and the mountain, capturing them in my mind once again. Whether I’ll get another chance to visit, who knows?
• As a child, we had a simple belief that the sky ends behind that mountain. After 50 years, that childhood imagination felt strangely real. With the pain of realizing that my world truly ends behind that mountain, I returned with a heavy heart.

“बालपणी जिथे वास्तव्य होते तिथे जाणे ही एक स्वप्नरंजक स्मरणयात्रा…!”

बालपणातील काही आठवणी ह्या मेंदूत इतक्या खोलवर रुतून बसलेल्या असतात की काही केल्या त्या नाहीशा होत नाहीत. तुम्ही कितीही कामात व्यग्र असला तरी उसंत मिळाली आणि गप्पांच्या ओघात बालपणीच्या आठवणींचा विषय निघाला की तुमच्या मेंदूत खोलवर रुतून बसलेल्या त्या बालपणीच्या आठवणी उसळी मारून वर येतात. ही क्रिया प्रत्येकाबरोबर घडत असते. अगदी पन्नास वर्षांनी देखील त्या घटना स्वच्छ दिसतात. तुम्ही पूर्वीच्या ठिकाणी गेलात की सगळं काही आठवायला लागतं.

• मागच्या महिन्यात म्हणजे २५ नोव्हेंबरला मी सातारा शहरात जवळपास पंधरा दिवस मुक्कामी होतो. महाराष्ट्र राज्य शासनाच्या सांस्कृतिक कार्य संचालनालयातर्फे घेण्यात येणाऱ्या राज्य नाट्य स्पर्धेच्या प्राथमिक फेरीतील सातारा केंद्रावर मी परीक्षक म्हणून काम पाहण्यासाठी गेलो होतो.
• रोज संध्याकाळी ७ वाजता नाट्यगृहात स्पर्धक संघाचे नाटक पहायचे. त्यांचा गुण तक्ता भरून लिफाफ्यात बंद करायचा. आयुष्यभर नाट्यवेड जपल्याने हे काम आनंदाने केले जाते. त्यात साताऱ्याचं आकर्षण असायला पण एक कारण होतं.
• वडिलांच्या नोकरीमुळे माझी बालपणाची काही वर्षे सातारा जिल्ह्यातील मरळी (ता.पाटण) या गावी गेलेली. तिथल्याच हायस्कुलमध्ये माझे प्राथमिक शिक्षण झाले. त्यामुळे साताऱ्याला गेल्यापासून एकदा मरळी या गावाला भेट द्यायची उर्मी गप्प बसू देत नव्हती.
• दिवसभर मोकळाच असल्याने एक दिवशी सकाळी लवकर उठून एसटी बसने मरळी गाव गाठले. गावाच्या पाठीशी डोंगर किंवा असं म्हणूया डोंगराच्या कुशीत गाव वसलेलं आहे.
• सकाळी १० वाजण्याच्या सुमारास मी गावात पोहोचलो. तिथं कुणालाच भेटायचं नव्हतं. कारण माझ्या ओळखीचे कुणीच तिथं नसणार याची खात्री होती. गाव सोडल्यानंतर जवळपास ४९ वर्षांनी परत जात होतो. पण शाळेची इमारत आणि गावाच्या पाठीशी खंबीरपणे उभारलेला डोंगर हे दोघे तर माझ्या मेंदूत खोलवर रुतून बसलेले, ते मला भेटणार याची खात्री होती.
• माझे वर्गशिक्षक डी. के.पवारसर सेवानिवृत्त झालेले. त्यांचा फोनवर संपर्क झाला. बाकी शाळेची इमारत आणि डोंगर पुन्हा डोळ्यात साठवून घेतले. आता पुन्हा जाणे होईल की नाही ? कुणास ठावूक ! त्या डोंगराच्या मागे आकाश संपतं अशी बालपणी आमची बाळबोध कल्पना होती. ती आज पन्नास वर्षानंतर मला खरी अगदी वास्तव वाटली. त्या डोंगराच्या मागे खरंच माझं जग संपलंय ही वेदना घेऊनच मी माघारी फिरलो….

:-Mukund Madhukar Hingne.