What’s a time you ignored your gut — and paid for it?

Some moments pass us by in life, but they never really leave our minds. We may have travelled a long way with the passage of time, crossed several milestones of success and failure, and moved on in life. Yet, a particular decision from the past sometimes continues to occupy a corner of our heart.
At times, we wonder whether life might have taken a different direction if only we had listened to our own inner voice at that one crucial moment. There is one such incident in my life that still leaves me unsettled, even today.

Even during my college days, theatre had cast its spell over me. It was no longer just a passion or a hobby; it was gradually becoming the very inspiration that gave meaning to my life. As I began participating in various one-act play competitions, I also started tasting success. My interest in acting, writing and direction was growing with every passing day. Naturally, my family and relatives viewed this growing obsession with theatre rather differently. Perhaps they wondered whether this boy would ever be able to pursue any career other than theatre. For them, theatre was merely a passion, but for me, it was slowly turning into the purpose of my life.

However, my elder sister, Sunita Zende, who lived in Kalyan, and her husband, Nandkishor Zende, firmly believed that my talent would find its true recognition in a city like Mumbai. They repeatedly encouraged me to come and stay with them. They understood that Mumbai had a vast theatrical world, filled with opportunities, talented people and a much wider platform where my artistic abilities could find expression. Perhaps they could see the potential in me even more clearly than I could see it myself. But at that age, I could not muster the courage to take such a big decision. The thought of moving to Mumbai crossed my mind many times, but I never translated it into action. A combination of family responsibilities, practical considerations and uncertainties within my own mind kept postponing that decision.

Even today, when I look back, one question repeatedly troubles me. What if I had listened to my inner voice and made my way to Mumbai back then? Perhaps I could have made a much bigger name for myself in the world of theatre. Perhaps I would have had the opportunity to experience different forms of theatrical productions, interact with celebrated artists and gain exposure to a much wider world of creativity. Of course, all these are merely possibilities and assumptions. There is no guarantee that moving to Mumbai would necessarily have brought me success. But one thing is certain: I voluntarily gave up the opportunity to explore that possibility. Even today, I carry a lingering sense of regret about that decision. The price I paid was the loss of opportunities I never explored and the ache of an alternative life that I never got to live.

Not every wrong decision in life necessarily leads to failure. But some decisions that we never take remain unanswered questions throughout our lives. Of course, my life did not come to a standstill because of that one decision. My association with theatre continues even today. My relationship with writing, direction and the stage remains as alive and meaningful as ever. Yet, somewhere in a corner of my heart, there is a lingering regret that I failed to respond to the call of my inner self, which was urging me to take a different path.

Perhaps that is why I strongly feel today that while we should listen to the advice of others and carefully consider the circumstances around us, we should never ignore the voice of our own conscience when making an important decision about life. Because a lost opportunity may never return, but the regret of not listening to our inner voice can stay with us for a lifetime.

I would like to leave this reflection with one thought:

“The pain of failure gradually fades with time, but the regret of dreams we never even attempted to pursue remains etched in our hearts forever.”

अंतर्मनाचा आवाज ऐकला असता तर…..

काही प्रसंग आयुष्यातून निघून जातात, पण मनातून कधीच जात नाहीत. काळाच्या ओघात आपण खूप पुढे आलेलो असतो. यशापयशाचे अनेक टप्पे पार केलेले असतात. तरीही एखादा जुना निर्णय मनाच्या कोपऱ्यात कायम घर करून राहतो. कधीकधी वाटतं, त्या एका क्षणी आपण स्वतःच्या मनाचं ऐकलं असतं तर आयुष्याची दिशा कदाचित वेगळी असती. माझ्या आयुष्यात असाच एक प्रसंग आहे, जो आजही मला अस्वस्थ करतो.

महाविद्यालयीन जीवनात असतानाच माझ्या मनावर नाटकाने गारूड केलं होतं. नाटक केवळ आवड नव्हती, तर ती माझी जगण्याची प्रेरणा बनू लागली होती. वेगवेगळ्या एकांकिका स्पर्धांमध्ये सहभाग घेताना यशही मिळू लागलं होतं. अभिनय, लेखन आणि दिग्दर्शन या तिन्ही गोष्टींची ओढ वाढत होती. साहजिकच माझ्या या नाट्यवेडाकडे घरचे आणि नातलग एका वेगळ्याच नजरेने पाहत होते. या मुलाला नाटक सोडून दुसरी कोणती नोकरी करता येईल की नाही, अशी शंकाही त्यांच्या मनात असावी. त्यांच्या दृष्टीने नाटक ही आवड होती; पण माझ्यासाठी ते हळूहळू आयुष्याचं ध्येय बनत होतं.

मात्र माझ्या कलेचं खरं चीज मुंबईसारख्या शहरात होऊ शकेल, असं माझी कल्याणला राहणारी मोठी बहीण सुनीता झेंडे आणि तिचे पती नंदकिशोर झेंडे यांना वाटत होतं. त्यांनी अनेकदा मला त्यांच्याकडे येऊन राहण्याचा आग्रह केला. मुंबईत नाटकाचं मोठं विश्व आहे, तिथे संधी आहेत, माणसं आहेत आणि आपल्या कलेला अधिक व्यापक व्यासपीठ मिळू शकतं, याची त्यांना जाणीव होती. कदाचित माझ्यातील कलागुण त्यांना माझ्यापेक्षाही अधिक स्पष्टपणे दिसत असावेत. पण त्या वयात मी हा निर्णय घेण्याचं धाडस करू शकलो नाही. मुंबईला जाण्याचा विचार मनात येत होता; मात्र त्याला प्रत्यक्ष कृतीची जोड मिळाली नाही. काही कौटुंबिक, काही व्यावहारिक आणि काही स्वतःच्याच मनातील अनिश्चिततेच्या कारणांनी मी तिथे जाण्याचा निर्णय पुढे ढकलत राहिलो.

आज मागे वळून पाहताना एक प्रश्न वारंवार मनाला टोचतो. त्यावेळी मी माझ्या अंतर्मनाचा कौल घेत मुंबई गाठली असती तर? कदाचित नाट्यविश्वात आजच्यापेक्षा अधिक मोठं नाव कमावता आलं असतं. कदाचित वेगळ्या प्रकारच्या नाट्यप्रयोगांचा, मोठ्या कलावंतांचा आणि व्यापक अनुभवांचा सहवास मिळाला असता. अर्थात, हे सगळे केवळ तर्क आहेत. मुंबईत गेलो असतो तर नक्कीच यश मिळालं असतं, याची खात्री देता येणार नाही. पण एक गोष्ट मात्र निश्चित आहे, त्या शक्यतेचा शोध घेण्याची संधी मी स्वतःहून गमावली. आजही त्या निर्णयाची हुरहूर मनात आहे. त्याची किंमत म्हणजे न मिळालेल्या संधींची आणि न जगलेल्या एका संभाव्य आयुष्याची सल!

आयुष्यात प्रत्येक चुकीचा निर्णय आपल्याला अपयश देतोच असं नाही; पण काही न घेतलेले निर्णय आयुष्यभर प्रश्नचिन्ह बनून राहतात. अर्थात, या एका निर्णयामुळे माझं आयुष्य थांबलं नाही. नाटकाची साथ आजही कायम आहे. लेखन, दिग्दर्शन आणि रंगभूमीशी असलेलं नातं आजही तितकंच जिवंत आहे. पण मनाच्या कोपऱ्यात एक खंत कायम आहे की, ज्या अंतर्मनाने मला एका वेगळ्या वाटेची हाक दिली होती, त्या हाकेला मी प्रतिसाद दिला नाही. कदाचित म्हणूनच आज मला एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते… इतरांचा सल्ला ऐकावा, परिस्थितीचा विचार करावा; पण आयुष्याचा एखादा महत्त्वाचा निर्णय घेताना स्वतःच्या अंतर्मनाचा आवाज मात्र कधीही दुर्लक्षित करू नये. कारण गमावलेली संधी पुन्हा मिळेलच असं नाही; पण न ऐकलेल्या अंतर्मनाची हुरहूर मात्र आयुष्यभर सोबत राहते.

या लेखाचा शेवट अधिक प्रभावी करण्यासाठी एक वाक्य मनात ठेवावेसे वाटते — “अपयशाची वेदना काळाबरोबर कमी होते; पण प्रयत्नच न केलेल्या स्वप्नांची खंत मात्र मनात कायम राहते.”

:-MUKUND  HINGNE.